12 marca 2026 r. Senat przyjął nowelizację ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Reforma znacząco rozszerza kompetencje inspektorów pracy, przede wszystkim w zakresie przeciwdziałania nadużywaniu umów cywilnoprawnych w miejsce umów o pracę. Ustawa trafi teraz do podpisu Prezydenta. Poniżej najważniejsze założenia nowelizacji.
Możliwość administracyjnego ustalenia stosunku pracy przez inspektora PIP
Najistotniejszą zmianą jest przyznanie inspektorom pracy uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych przekształcających pozorne umowy cywilnoprawne (np. zlecenia lub B2B) w umowy o pracę, jeśli w rzeczywistości spełniają one przesłanki stosunku pracy.
Polecenie inspektora PIP
W toku kontroli inspektor będzie mógł najpierw wydać polecenie dotyczące prawidłowej formy zatrudnienia. Jeżeli pracodawca nie zastosuje się do polecenia inspektora, inspektor będzie mógł wszcząć postępowanie administracyjne i wydać decyzję ustalającą istnienie stosunku pracy.
Prawo do odwołania do sądu
Od decyzji inspektora przysługiwać będzie odwołanie do sądu. Złożenie odwołania w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji co do zasady wstrzyma wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.
Okres na dobrowolne dostosowanie umów
Ustawa przewiduje 12-miesięczny okres, w którym przedsiębiorcy będą mogli dobrowolnie przekształcić umowy cywilnoprawne w umowy o pracę bez ponoszenia odpowiedzialności za wcześniejsze naruszenia przepisów prawa pracy.
Szersza współpraca instytucji i nowe narzędzia kontroli
Nowelizacja zakłada także rozszerzenie wymiany danych między PIP, ZUS i Krajową Administracją Skarbową, a także możliwość prowadzenia kontroli zdalnych. Przewidziano również znaczące podwyższenie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym.
Ustawa w przeważającej mierze ma wejść w życie po upływie trzech miesięcy od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Co to oznacza dla pracodawców?
Nowelizacja nakłada na przedsiębiorców obowiązek większej ostrożności przy korzystaniu z umów cywilnoprawnych zamiast umów o pracę. W praktyce oznacza to konieczność:
- weryfikacji obecnych umów i dostosowania ich do rzeczywistego charakteru pracy,
- przygotowania się na ewentualne kontrole PIP oraz możliwość wydania decyzji administracyjnej ustalającej stosunek pracy,
- wykorzystania 12-miesięcznego okresu na dobrowolne przekształcenie umów,
Pracodawcy powinni więc już teraz przeanalizować swoje umowy i polityki zatrudnienia. Dostosowanie się do nowych regulacji zminimalizuje ryzyko sankcji oraz sporów sądowych.
