Umyślne wyrządzenie szkody przez pracownika. Jaki jest zakres jego odpowiedzialności?
Kodeks pracy reguluje zasady odpowiedzialności pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych.
Jeżeli pracownik wyrządził szkodę z winy nieumyślnej, jego odpowiedzialność jest ograniczona. Zgodnie z art. 119 Kodeksu pracy odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody. Nie może ono jednak przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.
Lekkomyślność i niedbalstwo
Wina nieumyślna pracownika występuje wówczas, gdy ma on możliwość przewidywania, że jego bezprawne zachowanie może wyrządzić szkodę, lecz bezpodstawnie przypuszcza, że szkoda nie nastąpi (lekkomyślność), albo gdy nie przewiduje możliwości powstania szkody, choć w okolicznościach sprawy mógł i powinien był ją przewidzieć (niedbalstwo).
Szkoda wyrządzona umyślnie
Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy pracownik umyślnie wyrządził szkodę pracodawcy. W takim przypadku ograniczenie odpowiedzialności do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia nie znajduje zastosowania. Zgodnie z art. 122 Kodeksu pracy pracownik jest obowiązany do naprawienia szkody w pełnej wysokości.
Wina umyślna występuje zarówno wtedy, gdy pracownik chce wyrządzić szkodę w mieniu pracodawcy i celowo do tego zmierza (zamiar bezpośredni), jak i wtedy, gdy ma świadomość szkodliwych skutków swojego działania, przewiduje ich nastąpienie i godzi się na nie, choć bezpośrednio do wyrządzenia szkody nie zmierza (zamiar ewentualny).
Co dokładnie obejmuje odpowiedzialność pracownika w przypadku umyślnego wyrządzenia szkody? Czy pracodawca może domagać się wyłącznie naprawienia rzeczywistego uszczerbku w swoim majątku? Czy może dochodzić również rekompensaty za korzyści, których nie uzyskał wskutek działania pracownika?
Szkoda rzeczywista – czym jest?
Szkoda rzeczywista oznacza faktyczny uszczerbek w majątku pracodawcy. Może ona polegać w szczególności na:
- zniszczeniu, uszkodzeniu lub utracie składnika majątkowego albo
- na konieczności poniesienia wydatków związanych z usunięciem skutków zdarzenia powodującego szkodę.
Przykładowo, pracownik umyślnie zniszczył maszynę wykorzystywaną przez pracodawcę, której nie można naprawić. Koszt zakupu nowej maszyny wynosi 5.000 zł. Kwota ta – przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego przypadku – może stanowić szkodę rzeczywistą.
Utracone korzyści – czym są?
Oprócz rzeczywistego uszczerbku majątkowego szkoda może obejmować również utracone korzyści. Są to korzyści, których pracodawca nie uzyskał wskutek działania pracownika, choć przy założeniu, że do zdarzenia powodującego szkodę nie doszłoby, mógłby je osiągnąć.
Przykładowo, w wyniku umyślnego zniszczenia maszyny pracodawca nie mógł zrealizować konkretnego zamówienia. W określonych okolicznościach możliwe jest dochodzenie nie tylko kosztów związanych z odtworzeniem uszkodzonego lub zniszczonego mienia. Możliwe jest dochodzenie zysku, który pracodawca utracił wskutek niewykonania tej umowy.
W przypadku dochodzenia utraconych korzyści nie wystarczy jednak samo wskazanie, że określony dochód mógł zostać osiągnięty. Konieczne jest wykazanie odpowiednio wysokiego stopnia prawdopodobieństwa, że gdyby nie doszło do zdarzenia powodującego szkodę, korzyść rzeczywiście zostałaby osiągnięta.
Ocena ta powinna uwzględniać całokształt okoliczności konkretnej sprawy, w tym zasady doświadczenia życiowego oraz typowy bieg zdarzeń. Innymi słowy, utracona korzyść nie może mieć charakteru wyłącznie hipotetycznego. Koniecznie trzeba wykazać, że jej uzyskanie było realne i wysoce prawdopodobne.
Zobrazujmy powyższe na przykładzie. Pracodawca wytwarza towary na zapas, ale nie na podstawie konkretnych zamówień klientów. W przypadku uszkodzenia lub zniszczenia maszyny nie można automatycznie przyjąć, że wysokość szkody odpowiada wartości wszystkich towarów, których pracodawca nie mógł wytworzyć. Samo wykonanie towaru nie oznacza, że zostałby on następnie sprzedany. Tym samym, nie wiadomo czy pracodawca rzeczywiście uzyskałby zakładany zysk.
Pracownik odpowiada za pełną szkodę
W przypadku umyślnego wyrządzenia szkody odpowiedzialność pracownika nie jest ograniczona do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Pracownik odpowiada za szkodę w pełnej wysokości.
Oznacza to, że zakres odpowiedzialności może obejmować zarówno szkodę rzeczywistą, jak i utracone korzyści, o ile zostaną spełnione przesłanki ich dochodzenia. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie.
Należy jednak pamiętać, że wina pracownika stanowi tylko jedną z przesłanek jego odpowiedzialności. Dla przypisania pracownikowi odpowiedzialności pracodawca musi wykazać powstanie szkody, jej wysokości oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem pracownika a powstałą szkodą.
Prawa i obowiązki pracodawcy – Prawo Pracy – Bieluk i Partnerzy
Prawa i obowiązki pracownika – Prawo Pracy – Bieluk i Partnerzy
Kompleksową obsługę prawną pracodawców zapewnia Kancelaria Radców Prawnych Bieluk i Partnerzy
