Od 8 lipca 2026 r. obowiązują nowe przepisy rozszerzające kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy, o których pisaliśmy tu. Jedną z najistotniejszych zmian jest przyznanie inspektorom pracy uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych ustalających istnienie stosunku pracy.
Inspektorzy mogą wydać taką decyzję w przypadku, gdy współpraca formalnie wykonywana na podstawie umowy cywilnoprawnej (np. umowy zlecenia lub umowy B2B) w rzeczywistości spełnia cechy stosunku pracy określone w kodeksie pracy. Oznacza to, że pozorna umowa cywilnoprawna może zostać zakwalifikowana jako umowa o pracę w drodze decyzji administracyjnej inspektora PIP.
Weryfikacja umów cywilnoprawnych
Po wejściu w życie nowych uprawnień PIP przedsiębiorcy nie powinni odkładać weryfikacji obowiązujących umów cywilnoprawnych. Analiza ich treści jest obecnie niezbędnym elementem przygotowania do ewentualnej kontroli. W pierwszej kolejności warto zidentyfikować postanowienia, które mogą sugerować istnienie stosunku pracy, a następnie dostosować ich treść tak, aby ograniczyć ryzyko zakwestionowania podstawy współpracy przez Państwową Inspekcję Pracy.
Nie oznacza to jednak, że odpowiednio przygotowana umowa sama w sobie zabezpieczy przedsiębiorcę przed wydaniem przez inspektora decyzji ustalającej istnienie stosunku pracy. Należy pamiętać, że o kwalifikacji danego stosunku prawnego nie decyduje bowiem wyłącznie treść zawartej umowy.
Umowy cywilnoprawne mogą różnić się zakresem szczegółowości. Nie zawsze regulują wszystkie prawa oraz obowiązki stron, które funkcjonują w ramach faktycznie realizowanej współpracy. Z tego względu sama treść umowy nie będzie wystarczająca dla oceny charakteru łączącego strony stosunku prawnego.
Praktyka współpracy pod lupą inspektora
W toku kontroli inspektor PIP będzie analizował zarówno postanowienia zawartej umowy cywilnoprawnej, jak i rzeczywisty sposób jej wykonywania. Prawidłowe sformułowanie postanowień umownych ma bardzo istotne znaczenie dla ograniczenia ryzyka zakwestionowania podstawy współpracy. Nie będzie jednak decydujące. Kluczowa pozostanie bowiem ocena faktycznych warunków realizacji umowy oraz ustalenie czy relacja łącząca strony nie odpowiada cechom stosunku pracy określonym w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Sama umowa może nie odzwierciedlać wszystkich zasad, według których strony faktycznie działają na co dzień. Warto przeanalizować, jak osoba wykonująca usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej funkcjonuje w przedsiębiorstwie i jak jest traktowana przez przedsiębiorcę oraz pozostałe osoby współpracujące.
Czy jest postrzegana jako zewnętrzny współpracownik, który samodzielnie realizuje powierzone zadania, czy raczej jako członek zespołu, podobnie jak pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę?
Na co PIP może zwrócić szczególną uwagę?
Znaczenie mogą mieć codzienne praktyki m.in. takie jak:
- wydawanie poleceń,
- kontrolowanie wykonywania pracy,
- ustalanie czasu i miejsca wykonywania zadań,
- udział w wewnętrznych strukturach przedsiębiorstwa,
- korzystanie z tych samych zasad organizacji pracy co pracownicy.
Jeżeli w rzeczywistości osoba wykonująca usługi funkcjonuje w przedsiębiorstwie tak samo jak pracownik, może to zwiększać ryzyko zakwestionowania umowy cywilnoprawnej przez Państwową Inspekcję Pracy.
Podsumowanie
Nowe kompetencje PIP oznaczają, że przedsiębiorcy powinni spojrzeć na współpracę z osobami zatrudnionymi na podstawie umów cywilnoprawnych znacznie szerzej niż dotychczas.
Przygotowanie do ewentualnej kontroli powinno obejmować zarówno analizę treści umów, jak i ocenę rzeczywistych zasad współpracy. W wielu przypadkach konieczne może być również dostosowanie codziennych praktyk funkcjonujących w organizacji oraz przeszkolenie osób zarządzających zespołami.
Sama korzystna treść umowy nie chroni przed decyzją PIP, jeśli praktyka współpracy odpowiada cechom stosunku pracy – a skutki takiej decyzji to nie tylko konieczność przekształcenia umowy, ale i potencjalne postępowania sądowe.
Obsługę prawną przedsiębiorców w zakresie prawa pracy prowadzi Kancelaria Radców Prawnych Bieluk i Partnerzy
